Hoe herken je een verkeerd uitgelijnd lager?
Een lager wordt bij voorkeur op een perfect rechte as gemonteerd. Helaas is dit niet altijd mogelijk. Soms is de as of het lager verkeerd uitgelijnd. Simpel gezegd liggen de as en de behuizing in dat geval niet perfect op één lijn, maar onder een kleine hoek. Dit leidt in de regel tot een onregelmatige belasting, wat voor overmatige wrijving en versnelde slijtage zorgt. We nemen daarom met je door hoe je een verkeerd uitgelijnd lager herkent, wat de oorzaken ervan zijn en wat je moet doen als je met uitlijnfouten te maken krijgt.
Wat is de oorzaak van uitlijnfouten?
Als er sprake is van uitlijnfouten in een machine of apparaat, gaat het meestal om een probleem met de as. De as kan bijvoorbeeld kromgebogen zijn doordat hij te zwaar belast is of er kan bij de montage een fout gemaakt zijn. Ook overmatig gebruik van elastische koppelingen kan tot uitlijnfouten leiden. Het lager zelf kan echter ook verkeerd uitgelijnd zijn. Vaak gaat het dan om een verkeerde montage of vervorming in de machine. Als de ondergrond niet vlak is of de persmachine niet recht staat bij montage, is de kans op een verkeerd uitgelijnd lager bijvoorbeeld vrij groot.
Trillingen zijn de belangrijkste indicatie dat er problemen zijn met de uitlijning van het lager of de as. Bij een verkeerd uitgelijnde as is meestal sprake van sterke radiale trillingen, terwijl bij verkeerd uitgelijnde de trillingen met name axiaal of gecombineerd zijn. Als een machine of apparaat dat je gebruikt hiermee te maken heeft, kun je dat vaak horen. Meestal maken de trillingen die door uitlijnfouten veroorzaakt worden een brommend of zoemend geluid. Bij hogere rotatiesnelheden wordt dit geluid normaal gesproken luider. Dat is ook het geval als je met een voertuig een bocht om gaat.
De trillingen worden veroorzaakt door overmatige wrijving. Dit is een teken dat het lager niet gelijkmatig belast wordt. Als je merkt dat de trillingen er zijn, is het belangrijk om er zo snel mogelijk iets aan te doen om erger te voorkomen.
Vaststellen dat een lager of as verkeerd is uitgelijnd
Er zijn verschillende redenen waarom een lager last kan krijgen van trillingen. Voor je de juiste actie kunt ondernemen, is het dus belangrijk om vast te stellen dat je daadwerkelijk met een uitlijnfout te maken hebt. Als je het lager demonteert, kun je bijvoorbeeld zien of het lager verkleurd is door de hitte, bij uitlijnfouten meestal naar blauw. Verder is vaak te zien dat het lager aan één zijde veel zwaarder versleten is dan aan de andere. Ook zijn de randen van de loopbanen vaak versleten, terwijl het contact juist op het midden van het loopvlak moet plaatsvinden.
Een ander signaal dat een lager verkeerd is uitgelijnd is dat het onderdeel zwaarder loopt als je het handmatig probeert te draaien. Dat hoeft overigens niet de volledige draaibeweging te zijn: het kan zijn dat er aan één zijde extra weerstand is. Verder kun je het lager bewegen om te controleren of de speling nog wel is zoals deze moet zijn. Onder normale omstandigheden moet de speling minimaal zijn, maar net genoeg zodat het onderdeel zonder weerstand kan draaien. Zit het lager in een voertuig? Dan merk je bij het besturen dat het voertuig de neiging heeft om naar een specifieke kant te trekken.
Wat kun je doen tegen een verkeerd uitgelijnd lager?
Als je een uitlijnfout wilt aanpakken, is het belangrijkste om vast te stellen waar de fout precies zit. Is het lager verkeerd gemonteerd? Verwijder dan het verkeerd uitgelijnde lager en monteer er een nieuw lager op de juiste manier voor in de plaats om te voorkomen dat andere onderdelen beschadigd raken. Bij een scheve of kromme as zorg je er bij voorkeur voor dat de as volledig recht in de constructie komt te zitten. Dit is echter niet altijd mogelijk. Gelukkig zijn er bij beperkte uitlijnfouten verschillende manieren om ervoor te zorgen dat de onderdelen alsnog naar behoren roteren.
Als de uitlijnfout niet te herstellen is, raden we aan om voor een te kiezen. Bij deze kan de buitenring zich vrij instellen ten opzichte van de binnenring. Zo beweegt het lager in feite mee met een verkeerd uitgelijnde as. Hiermee kunnen uitlijnfouten tot zo’n 3° gecompenseerd worden. zijn begin vorige eeuw precies voor dit doel uitgevonden. , dat deze ontwikkelde, is tegenwoordig marktleider in lagers. en hebben eveneens een ontwerp dat de compensatie van kleine uitlijnfouten mogelijk maakt.
Houd er rekening mee dat afgedichte lagers, zoals 2RS lagers, minder compensatievermogen bieden dan open lagers. In een sterk vervuilde omgeving die afdichtingen vereist om de lagers tegen slijtage te beschermen moet je dus rekening houden met een maximum van ongeveer 1,5°. Ook genereren afgedichte lagers meer wrijving, waardoor ze geschikt zijn voor lagere rotatiesnelheden.