Wat zijn de gevolgen van lagers verkeerd smeren?
Om lagers zo lang mogelijk mee te laten gaan, is het essentieel om ze regelmatig te smeren. Dat doe je zowel voor montage als met regelmatige intervallen nadat het lager in gebruik genomen is. Het is daarbij wel belangrijk dat het lager op de juiste manier gesmeerd wordt. Het leek ons daarom belangrijk om stil te staan bij wat de gevolgen zijn van lagers verkeerd smeren. We kijken naar de meest gangbare voorbeelden van verkeerd smeren en wat je kunt doen om te voorkomen dat dat gebeurt.
De gevolgen van te weinig smeermiddel
Als er te weinig smeermiddel in het lager zit, ontstaat er tijdens het gebruik meer wrijving dan de bedoeling is. Een van de belangrijkste redenen om te smeren is namelijk om de wrijving van metalen onderdelen die direct over elkaar heen bewegen zoveel mogelijk te verminderen. Bij het gebruik van smeermiddel ontstaat een zogeheten smeerfilm. Dat is een dun laagje smeer tussen het loopvlak en de kogels van een of de ringen van een . Zo ontstaat er als het ware een soort beschermlaag die voorkomt dat de metalen onderdelen tijdens de rotaties direct met elkaar in contact komen.
Zodra het lager in bedrijf genomen wordt, moet het lager ongeveer tot de bodem van de as in de behuizing gevuld zijn met smeermiddel. Normaal gesproken betekent dit dat het lager voor een derde tot de helft met smeermiddel gevuld is, al is het bij rotatiesnelheden die niet meer dan 50 procent van het maximale toerental halen gebruikelijk om het lager voor de helft tot twee derde te vullen. Bij volstaat onder de meeste omstandigheden 20 tot 40 procent. Zorg dus dat er voor montage voldoende smeermiddel in het lager zit en houd ook bij periodiek onderhoud de juiste hoeveelheid aan.
Natuurlijk kan het ook voorkomen dat je een lager met de juiste hoeveelheid smeermiddel vult, maar er smeer uit het lager lekt. Controleer daarom altijd bij het onderhoud of de afdichtingen niet beschadigd of versleten zijn.
De gevolgen van te veel smeermiddel
Als er te veel smeermiddel in het lager zit, kan de wrijvingswarmte die ontstaat nergens meer heen. Die blijft dus in het lager, met als gevolg dat de temperatuur in het lager te hoog wordt. In het gunstigste geval zorgt dit ervoor dat het lager veel eerder versleten is dan je bij correct gebruik mag verwachten, maar in extreme gevallen kunnen te hoge temperaturen flinke schade aan het lager en de omliggende onderdelen aanrichten. Aangezien veel onderdelen waar lagers voor gebruikt worden van metaal zijn, kan het materiaal bij verhoogde temperaturen vervormen of smelten. Daarnaast kan het lager door uitzetting vastlopen.
Mocht tijdens het gebruik van de lagers blijken dat er te veel smeermiddelen in zitten, probeer dan zo snel mogelijk het overmatige smeermiddel uit het lager te verwijderen. Sommige afdichtingsringen zijn bovendien zo te oriënteren dat het teveel aan smeermiddel uit het lager gevoerd kan worden zonder dat de kogels en de ringen daarbij het gevaar lopen om vervuild te raken. Te vaak smeren kan echter leiden tot een verkorte levensduur bij het lager, dus het is nog altijd het beste om voor montage al direct de juiste hoeveelheid smeermiddel in het lager aan te brengen.
De gevolgen van het verkeerde smeermiddel
Goed smeren begint eigenlijk al voor het aanbrengen van de juiste hoeveelheid smeermiddel. Het is namelijk belangrijk om het juiste smeermiddel te gebruiken. Er zijn grofweg twee categorieën smeermiddelen, namelijk smeervet en smeerolie, al zijn die er allebei in verschillende diktes en met verschillende additieven. Die moeten allemaal goed uitgekozen worden bij de toepassing van het lager. Over het algemeen is het zo dat zwaardere belastingen en hoge temperaturen om dikkere smeermiddelen vragen, dus middelen met een hogere viscositeitswaarde. Bij hogere rotatiesnelheden gebruik je daarentegen dunnere smeermiddelen met een lagere viscositeitswaarde.
Smeervet, en met name lithiumzeepvet, wordt het meest gebruikt om lagers te smeren. Bij sommige omstandigheden is het echter verstandiger om voor smeerolie te kiezen. Dit is bijvoorbeeld het geval in een omgeving waar de temperatuur zo hoog is dat smeervet zou smelten. Om te voorkomen dat smeermiddelen uit het lager lekken kun je dan beter voor smeerolie gaan. Als het lager snel tot zeer snel moet roteren, is smeerolie eveneens een betere optie. Ook bij extreem lage temperaturen is smeerolie of zeer dun smeervet aan te raden, omdat je anders het risico loopt dat het smeervet bevriest en het lager daardoor vastloopt.
Let ook op de additieven in de smeermiddelen. Antioxidanten voorkomen bij hoge temperaturen dat de basisolie afbreekt en anticorrosieadditieven zorgen voor een stevige smeerfilm tussen de kogels of rollichamen en de ringen. Bij bovengemiddeld hoge belastingen raden we aan om te kiezen voor een smeermiddel met EP-additieven, zoals molybdeensulfide (MoS2) of grafiet.
De gevolgen van te veel of te weinig smeren
Ook de frequentie waarmee je smeert kan effect hebben op de levensduur van het lager. Vooral te weinig smeren kan flinke schade aan een lager aanrichten. Het meest voorkomende probleem is dat de smeerfilm na verloop van tijd niet dik genoeg meer is, waardoor metalen onderdelen direct met elkaar in contact komen en er flink meer wrijving ontstaat. Hierdoor zal de temperatuur in het lager flink toenemen. Bovendien loopt een lager een verhoogd risico op vervuiling als er onvoldoende gesmeerd wordt. Het gevolg hiervan is dat de lagers die je gebruikt aanzienlijk sneller zullen slijten.
Hoe vaak je een lager precies moet smeren is afhankelijk van verschillende factoren. Allereerst welk type smeermiddel je gebruikt. Smeerolie vervang je normaal gesproken elke 3 tot 12 maanden. In zwaar vervuilde omgevingen of bij hogere bedrijfstemperaturen moet de smeerolie vaker vervangen worden. Lagers met smeervet smeer je in een hygiënische omgeving onder normale omstandigheden één tot twee keer per jaar, maar als de onderdelen met vuil, extreme temperaturen of hoge rotatiesnelheden te maken krijgen, kan de smeerfrequentie flink oplopen. Probeer de smeermiddelen in ieder geval te vervangen voordat het lager meer geluid gaat maken.
Vaker smeren dan noodzakelijk brengt aanzienlijk minder risico’s met zich mee dan te weinig smeren, maar je hebt dan wel met hogere onderhoudskosten te maken. Bovendien bestaat iedere keer dat je het lager opent het risico dat er vuil in het lager terechtkomt. Het is daarom een must om lagers bij iedere onderhoudsbeurt goed te reinigen en te drogen voor je aan het smeren begint.