Waaruit bestaat lagervet?
Om de levensduur van een lager te verlengen en langdurig voor soepele rotaties te zorgen is het belangrijk dat een lager altijd goed ingevet blijft. Normaal gesproken wordt een lager daarom ingevet voordat je het monteert. Vooral bij open lagers is het ook belangrijk om regelmatig bij te smeren. Maar niet iedere soort vet is geschikt om lagers mee in te vetten. Daarom nemen we graag met je door waaruit lagervet bestaat en wat de functie van deze bestanddelen precies is.
Een basis van olie
Als je een lager wilt smeren, zijn smeerolie en smeervet de meest gebruikte opties. Smeervet is in de meeste gevallen de beste optie, maar er zijn toepassingen waarbij smeervet niet geschikt is. Bij zeer hoge temperaturen bestaat het risico dat smeervet verdampt of smelt en daardoor niet meer de nodige bescherming tegen wrijving en slijtage kan bieden. Smeerolie is dan de betere optie. Ook bij zeer hoge rotatiesnelheden kies je normaal gesproken voor smeerolie. Zijn de temperaturen zeer laag? Dan kan normaal smeervet bevriezen, waardoor het lager kan vastlopen. Meestal kies je dan voor vorstbestendig smeervet met een relatief lage viscositeitswaarde.
Wat interessant is, is dat het voornaamste bestanddeel in smeermiddel eigenlijk altijd olie is. Ook smeervet bestaat voor 70 tot 95 procent uit olie. In feite is smeervet dus verdikte smeerolie. Deze olie kan een raffinageproduct zijn van ruwe olie, zogeheten minerale olie, of synthetische olie. In de meeste gevallen is de basisolie in smeervet minerale olie, omdat zulke olie het breedst inzetbaar is en zich voor vrijwel iedere toepassing laat gebruiken.
Synthetische olie is wel terug te vinden in smeervetten voor zeer lage temperaturen om te voorkomen dat het vet bevriest. Aan de productie van deze oliën komt helemaal geen aardolie te pas. Smeervet op basis van synthetische olie wordt ook vaak gebruikt om smelten of verdampen te voorkomen bij hoge temperaturen die niet direct om vloeibare smeerolie vragen.
Verdikker om het vet steviger te maken
We zeiden al dat de meeste lagervetten eigenlijk gewoon verdikte smeerolie zijn. Hiervoor zit er vrijwel altijd een verdikker in het smeervet, die afhankelijk van de stevigheid 5 tot 30 procent van het smeervet vormt. Hierdoor wordt het smeervet steviger, waardoor het beter op zijn plaats blijft en het risico op lekken minimaal is. Dat is misschien wel het grootste voordeel van smeervet ten opzichte van smeerolie. Daarnaast helpt de verdikker om de olie en de eventuele additieven vast te houden, zodat het smeervet langdurig wrijving kan verlagen. Hierdoor werken de lagers beter en wordt slijtage aanzienlijk vertraagt.
In de meeste gevallen is de verdikker in lagervet een metaalzeepverdikker. Lithiumzeepvet is de meest gebruikte van alle soorten lagervet, omdat het bij een breed scala aan bedrijfstemperaturen gebruikt kan worden. De hitte waar lithiumzeepvet zonder risico op smelten of verdampen aan blootgesteld kan worden kan oplopen tot 120 °C. Dat geldt overigens ook voor natriumzeepvet. Calciumzeepvet kan slechts gebruikt worden tot 80 °C, maar daar staat wel tegenover dat het uitstekend tegen water beschermt, zelfs als het om zout water gaat.
Er zijn ook complexere zeepvetten, waarin het basismetaal met zuren gecombineerd wordt. Deze zeepvetten zijn ideaal voor hogere temperaturen en leveren normaal gesproken ook betere resultaten. Een andere optie bij hoge bedrijfstemperaturen is om te kiezen voor een verdikker die niet op basis van zeep gemaakt is. Je kunt hierbij denken aan anorganische verdikkers als polyurea, bentoniet, klei en silicagel. Smeervet op basis van deze bestanddelen zal niet snel lekken bij hoge temperaturen. Bovendien zijn deze smeervetten volledig waterbestendig.
Additieven voor specifieke toepassingen
Naast olie en verdikkers zijn er ook vaak chemicaliën in smeervet te vinden die bekendstaan als additieven. In de meeste soorten smeervet is in ieder geval een vast additief te vinden dat ervoor zorgt dat er een krachtige smeerfilm tussen de onderdelen van het lager komt, zodat bijvoorbeeld de kogels van een of de rollichamen in een niet direct tegen de ringen aan hoeven te bewegen. Bij alleen een basisolie is dat normaal gesproken niet het geval. Daarbij ontstaat weliswaar een zogeheten smeerfilm tussen de onderdelen, maar omdat die niet altijd krachtig genoeg is, kan deze verdwijnen.
Naarmate er meer druk op het vet wordt uitgeoefend, wordt er als het ware ook meer basisolie uit geperst. Onder normale omstandigheden absorbeert de verdikker in het smeervet die olie weer zodra er sprake is van minder belasting, maar in situaties waarbij de belasting constant bovengemiddeld hoog is, zorgt een EP-additief als grafiet of MoS2 dat de smeerlaag goed blijft. Anti-oxidanten zorgen er bij hoge temperaturen voor dat de basisolie minder snel afbreekt, terwijl anti-corrosieadditieven de mate waarin het smeervet het lageroppervlak beschermt verbeteren. Anti-slijtageadditieven (AW) voorkomen dat de verschillende metalen onderdelen met elkaar in contact komen.
Sommige hebben hun eigen smeervet en smeerolie op de markt gebracht. Marktleider SKF is hier het bekendste voorbeeld van. Deze hoef je overigens niet per se op SKF lagers te gebruiken. Als het smeervet geschikt is voor een bepaald , kun je het ook voor soortgelijke van andere merken gebruiken.